انسان در مسیر زندگی با چالش هایی روبه روست که گاه همچون سایه هایی بی امان، بی وقفه به دنبال رخنه ای در وجود او می گردند تا پایه های استوار شخصیت و ایمانش را از جا برکَنند.

این مفهوم عمیق که در متن به «آجرهای لق» دیوار وجود انسان تشبیه شده، در آموزه های اسلامی با تأکید بر «استقامت»، «توکل» و «پایداری در نیکی» به زیبایی تبیین گردیده است. 

قرآن کریم با اشاره به رفتار منافقان و دشمنان حق می فرماید:  

﴿وَلَن تَرْضَىٰ عَنكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ﴾  

(سوره بقره، آیه ۱۲۰)

ترجمه: هرگز یهود و نصاری از تو راضی نخواهند شد تا از کیش آنان پیروی کنی.  

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان (ج۱، ص۳۲۵) این آیه را نشانه تلاش دشمنان برای ایجاد تردید در دل های مؤمنان می داند و تنها راه نجات را استواری در ایمان معرفی می کند.  

هنگامی که گردباد مشکلات می خواهد تو را از پای درآورد، قرآن دستور نجات بخشی می دهد:  

﴿فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ﴾  

(سوره آل عمران، آیه ۱۵۹) 

ترجمه: هنگامی که تصمیم گرفتی، بر خدا توکل کن، زیرا خداوند توکل کنندگان را دوست دارد.  

این توکل، همان «گره زدن به آسمان» است که امام صادق(ع) در اصول کافی (ج۲، ص۶۵) پیروزی ناشی از آن را تضمین شده می دانند:  

«مَن تَوَکَّلَ عَلَى اللَّهِ لَا یُغْلَبُ، وَ مَنِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ لَا یُهْزَمُ»  

ترجمه: هرکس بر خدا توکل کند شکست نمی خورد، و هرکس به خدا پناه برد مغلوب نمی شود.

نیکوکاری در برابر بدی ها، گوهری است که امام علی(ع) آن را کلید فتح قلوب می داند:  

«اِذا قَدَرْتَ عَلَى عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ شُکْراً لِلْقُدْرَةِ»  

(نهج البلاغه، حکمت ۲۰۴) 

ترجمه: هنگامی که بر دشمنت توانا شدی، بخشش را سپاس تواناییات قرار ده. 

قرآن نیز با بیان زیبایی می فرماید:  

﴿ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَبَیْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ﴾  

(سوره فصلت، آیه ۳۴)  

ترجمه: بدی را با نیکی دفع کن، آنگاه کسی که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی صمیمی می شود. 

آزمون های سخت زندگی، هرگز نشانه بی مهری پروردگار نیست، بلکه زمینه ای برای اوج گیری است. 

خداوند در قرآن می فرماید:  

﴿وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ... وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ﴾  

(سوره بقره، آیه ۱۵۵) 

ترجمه: قطعاً شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، کاهش اموال و جان ها می آزماییم... و صابران را مژده ده. 

امام رضا(ع) در تحف العقول (ص۴۴۰) صبر را رکن ایمان می دانند:  

«الصَّبْرُ مِنَ الْإِیمَانِ بِمَنْزِلَةِ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ»  

ترجمه: صبر در ایمان، همچون سر برای بدن است. 

همچون پرندهای که بال هایش را به آسمان می سپارد، انسان متوکل نیز با نیکی های پیوسته، از گرداب حقد و کینه می رهد. 

امام علی(ع) در غررالحکم (ج۲، ص۴۷۲) می فرمایند:  

«مَنْ عَامَلَ النَّاسَ بِالْإِحْسَانِ ظَفِرَ بِالْإِمْتِنَانِ»  

ترجمه: هرکه با مردم به نیکی رفتار کند، به پیروزیِ [قلبی] دست می یابد.  

این همان «خوب بودن» است که متن بر آن پای می فشرد؛ خوبی ای که نه از کینه ها می هراسد و نه از ناسپاسی ها می نالد، چرا که ریشه در آسمان دارد.  

منابع:  

۱. المیزان فی تفسیر القرآن، علامه طباطبایی، ج۱، ص۳۲۵  

۲. اصول کافی، کلینی، ج۲، ص۶۵  

۳. نهج البلاغه، حکمت ۲۰۴  

۴. غررالحکم، آمدی، ج۲، ص۴۷۲  

۵. تحف العقول، ابن شعبه حرانی، ص۴۴۰

✍️ سیدرضا جباری